Sergiusz Prokofiew.html

Sergiusz Prokofiew

Siergiej Siergiejewicz Prokofiew (ros. Серге́й Серге́евич Проко́фьев, ur. 23 kwietnia 1891 w Soncowce, Rosja, zm. 5 marca 1953 w Moskwie, ZSRR) - rosyjski kompozytor muzyki klasycznej i filmowej oraz pianista. Jeden z najwybitniejszych, najpopularniejszych i najczęściej nagrywanych kompozytorów XX w. Jako pianista, kontynuator tradycji świetnych rosyjskich kompozytorów- pianistów: Antoniego Rubinsteina, A. Skriabina czy S. Rachmaninowa. Jako kompozytor muzyki fortepianowej stworzył własny styl, którego cechą charakterystyczną jest szczególnie intensywne wykorzystanie dynamicznych możliwości instrumentu i związanych z nimi efektów dźwiękowych, charakteryzujący się ilustracyjnością, humorem, bogatą ekspresją, umiejętnym łączeniem dysonansu z tonalnością oraz elementów muzyki industrialnej z elementami ludowymi. Wraz z Igorem Strawińskim, Dymitrem Szostakowiczem i Paulem Hindemithem jeden z najważniejszych reprezentantów neoklasycyzmu w muzyce. Wykształcił rozpoznawalny styl, Popularność zawdzięcza przede wszystkim Symfonii Klasycznej, bajce symfonicznej Piotruś i Wilk, III Koncertowi fortepianowemu C-dur, baletowi Romeo i Julia, suicie Porucznik Kiże oraz muzyce do filmów Sergieja Eisensteina.

edytuj Biografia

Z muzyką Prokofiew zapoznał się w domu rodzinnym dzięki matce, która udzielała mu pierwszych lekcji gry na fortepianie gdy miał 5 lat. Pierwsze próby kompozytorskie - walce, marsze, dwie opery: Olbrzym i Na bezludnych wyspach, zwróciły uwagę Taniejewa. Za jego namową Prokofiew rozpoczął w 1902 roku naukę muzyki (harmonia i kompozycja) u Reinholda Gliere'a. Po dwóch latach wstąpił do konserwatorium petersburskiego (harmonia i kontrapunkt - Anatol Liadow, orkiestracja - Nikołaj Rimski-Korsakow, dyrygentura - M. Czeriepin, fortepian - Anna Jesipowa). W 1914 roku Prokofiew ukończył konserwatorium jako świetny pianista i kompozytor, odznaczony pierwszą nagrodą za I Koncert fortepianowy. W 1918 roku opuścił kraj, udając się najpierw do Ameryki, później do Francji. Szybko zdobył sławę znakomitego pianisty-wirtuoza i niezwykle oryginalnego kompozytora. W Paryżu nawiązał współpracę z Siergiejem Diagilewem. Pisał dla niego balety: Syn marnotrawny, Nad Dnieprem, Stalowy krok. Tutaj związany był z bardzo kosmopolityczną grupą Triton (obok Milhauda, Honegerra, Poulenca i Martinu). W 1932 roku powrócił na stałe do Rosji, gdzie prócz pracy kompozytorskiej zajmował się pedagogiką prowadząc klasę kompozycji w Konserwatorium w Moskwie.

W całej twórczości Prokofiewa zaobserwować można charakterystyczne dla jego stylu cechy: ogólna antyromantyczność, nieustępliwość rytmiki (często ostinatowej), gwałtowna dynamiczność, liryzm, humorystyczne w intencjach cytowanie znanych zwrotów melodyczno-harmonicznych, uchwytność melodyki, pikanteria harmoniczna i kolorystyczna, ogólna przejrzystość założeń i mistrzowska precyzja ich realizacji.

On sam tak charakteryzował przemiany w swojej muzyce:

Pierwsza linia – klasyczna, raz przyjmuje postać neoklasyczną (sonaty, koncerty), to znowu naśladuje klasykę XVIII wieku (gawoty). Druga linia – nowatorska początkowo była poszukiwaniem własnego języka harmonicznego, następnie zmieniła się w poszukiwanie języka do wyrażania silnych emocji (Sarkazmy, Suita scytyjska, Gracz, Siedmiu, II Symfonia i in.). Chociaż dotyczy ona przede wszystkim języka harmonicznego, należą tu jednak także nowości w intonacji melodii, w instrumentacji i dramaturgii. Trzecia linia – linia tokkatowa albo, jeśli kto woli, motoryczny, to prawdopodobnie linia najmniej cenna. Linia czwarta – liryczna: początkowo pojawia się jako liryczno-kontemplacyjna, czasami niezupełnie związana z melodią..., czasami zaś związana z melodią dłuższą lub krótszą (m.in. początek Koncertu skrzypcowego). Linia ta pozostawała niezauważona albo zauważono ją po upływie czasu. Liryki w ciągu długiego czasu odmawiano mi w ogóle i, nie podsycana, rozwijała się powoli. Za to później zwracałem na nią coraz więcej i więcej uwagi.^[1]

edytuj Śmierć

Zmarł 5 marca 1953. Tego samego dnia zmarł również przywódca Związku Radzieckiego Józef Stalin. Zgon Stalina skupił na sobie uwagę całego narodu, w związku z czym śmierć kompozytora była nieomalże niezauważona, a państwowe uroczystości żałobne uniemożliwiały przeprowadzenie pogrzebu Prokofiewa. Zbieg tych dwóch wydarzeń stał się także tematem anegdoty, związanej z osobą dyrygenta Grzegorza Fitelberga, dyrektora Wielkiej Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia - dzień po śmierci Stalina i Prokofiewa Fitelberg po przyjściu na próbę orkiestry miał zwrócić się do muzyków słowami: Panowie, proszę wstać. Dziś w nocy umarł wielki radziecki kompozytor Sergiusz Prokofiew. Proszę uczcić minutą ciszy. Po minucie miał z kolei powiedzieć do koncertmistrza: Panie Wochniak, podobno Stalin też umarł^[2]. Grzegorz Fitelberg zmarł kilka miesięcy później.

edytuj Najważniejsze dzieła

edytuj Opery

Gracz, op. 24 (1915-1916)
Miłość do trzech pomarańczy, op. 33 (1919)
Ognisty anioł, op. 37 (1919-1927)
Siemion Kotko, op. 81 (1939)
Zaręczyny w klasztorze, op. 86 (1940)
Wojna i pokój, op. 91 (1941-1942)

edytuj Balety

Błazen (Bajka o błaźnie, co siedmiu błaznów przechytrzył), op. 21 (1915-1920)
Stalowy krok, op. 41 (1925)
Syn marnotrawny, op. 46 (1928)
Nad Dnieprem, op. 51 (1930)
Romeo i Julia, op. 64 (1935-1936)
Kopciuszek , op. 87 (1940-1944)
Baśń o kamiennym kwiecie, op. 118 (1948-1950)
"Piotruś i Wilk"

edytuj Muzyka filmowa

Porucznik Kiże (1933)
Aleksander Newski (1938)
Iwan Groźny, op. 116 (1942-1945)

edytuj Symfonie

I Symfonia D-dur "Klasyczna", op. 25 (1916-1917)
II Symfonia d-moll, op. 40 (1924)
III Symfonia c-moll, op. 44 (1928)
IV Symfonia C-dur, op. 47 (1930), ponownie zredagowana w 1947 r. jako op. 112
V Symfonia B-dur, op. 100 (1944)
VI Symfonia es-moll, op. 111 (1945-1947)
VII Symfonia cis-moll, op. 131 (1951-1952)

edytuj Koncerty

fortepianowe
- I Koncert fortepianowy Des-dur, op. 10 (1911-1912)witalistyczny
- II Koncert fortepianowy g-moll, op. 16 (1913), ponownie zredagowany w 1923 r. jeden z najtrudniejszych koncertów fortepianowych
- III Koncert fortepianowy C-dur, op. 26 (1917-1921)najbardziej znany
- IV Koncert fortepianowy B-dur (na lewą rękę), op. 53 (1931)
- V Koncert fortepianowy G-dur, op. 63 (1932)
skrzypcowe
- I Koncert skrzypcowy D-dur, op. 19 (1916-1917)
- II Koncert skrzypcowy g-moll, op. 63 (1935)
wiolonczelowe
- Symfonia-Koncert e-moll na wiolonczelę i orkiestrę, op. 125 (1950-1952); w pierwszej redakcji jako I Koncert wiolonczelowy e-moll op. 58
- Concertino g-moll na wiolonczelę i orkiestrę, op. 132 (1952)

edytuj Suity i inne utwory orkiestrowe

Jesienny szkic, op. 8 (1910-1914-1934)
Suita scytyjska na wielką orkiestrę symfoniczną, op. 20, mniej znana jako Ała i Łołłij (1915)
Suita symfoniczna z baletu "Błazen", op. 21bis (1922)
Suita symfoniczna z opery "Miłość do trzech pomarańczy", op. 33bis (1924)
Suita symfoniczna z baletu "Nad Dnieprem", op. 51bis (1933)
Suita symfoniczna z filmu "Porucznik Kiże", op. 60 (1933-1934)
I Suita symfoniczna z baletu "Romeo i Julia", op. 64bis (1936)
II Suita symfoniczna z baletu "Romeo i Julia", op. 64ter (1936)
Piotruś i wilk[1], op. 57 (1936), bajka symfoniczna dla dzieci na głos recytujący i wielką orkiestrę symfoniczną
III Suita symfoniczna z baletu "Romeo i Julia", op. 101 (1946)
I Suita symfoniczna z baletu "Kopciuszek", op. 107 (1946)
II Suita symfoniczna z baletu "Kopciuszek", op. 108 (1946)
III Suita symfoniczna z baletu "Kopciuszek", op. 109 (1946)

edytuj Utwory kameralne

Uwertura żydowska na klarnet, fortepian i kwartet smyczkowy, op. 34 (1919)
Kwintet g-moll na obój, klarnet, skrzypce, altówkę i kontrabas, op. 39 (1924)
Sonata C-dur na dwoje skrzypiec, op. 56 (1932)
I Sonata f-moll na skrzypce i fortepian, op. 80 (1938-1946)
Sonata D-dur na flet i fortepian, op. 94 (1943)
II Sonata D-dur na skrzypce i fortepian, op. 94bis (1944), transkrypcja Sonaty fletowej
Sonata C-dur na wiolonczelę i fortepian, op. 119 (1949)

edytuj Utwory fortepianowe

sonaty fortepianowe
- I Sonata f-moll, op. 1 (1909)
- II Sonata d-moll, op. 14 (1912)
- III Sonata a-moll "Ze starych zeszytów", op. 28 (1917)
- IV Sonata c-moll "Ze starych zeszytów", op. 29 (1917)
- V Sonata C-dur, op. 38 (1923)
- VI Sonata A-dur "Wojenna", op. 82 (1939-1940)
- VII Sonata B-dur "Wojenna", op. 83 (1939-1942)
- VIII Sonata B-dur "Wojenna", op. 84 (1939-1944)
- IX Sonata C-dur, op. 103 (1947)
inne utwory
- Podszepty diabelskie, op. 4/4 (1910-1912)
- Toccata D-dur, op. 11 (1912)
- Sarkazmy, op. 17 (1912-1914), 5 utworów
- Wizje ulotne (Visions fugitives), op. 22 (1915-1917), 20 utworów
- Bajki starej babuni, op. 31 (1918), 4 utwory
- Sonatina pastoralna, op. 59/3 (1934)
- liczne transkrypcje fragmentów baletów i oper, m.in.: Miłość do trzech pomarańczy, Romeo i Julia, Kopciuszek, Wojna i pokój

edytuj Dzieła wokalne

Ich siedmiu, op. 30 (1917), kantata na tenor dramatyczny, chór i orkiestrę (sł. K. Balmont)
Kantata na XX-lecie Października, op. 74 (1936-1937) na 2 chóry, orkiestrę symfoniczną, orkiestrę wojskową, orkiestrę akordeonów i perkusję, do tekstów K. Marksa, W. Lenina i J. Stalina
Aleksander Newski, op. 78 (1938-1939), kantata na mezzosopran, chór i orkiestrę, słowa W. Łukowski i S. Prokofiew
Zdrawica, op. 85 (1939), kantata na chór i orkiestrę

edytuj Przypisy

↑ S. Prokofiew Autobiografia. Tłum. J. Ilnicka, Kraków, PWM 1970, s. 185-186.
↑ O idealizacji PRL, o banalizacji zła - prof. Jerzy Eisler

edytuj Literatura

S. Prokofiew Autobiografia. Kraków, PWM 1970
J. Jaroszewicz Prokofiew. Kraków, PWM 1983

edytuj Zobacz też

Zobacz galerię na Wikimedia Commons:
Sergiusz Prokofiew